Απόψεις

Τουρκία και Ευρώπη: ένας άλυτος γρίφος

Από τη νύχτα της αποτυχημένης απόπειρας πραξικοπήματος στις 15 Ιουλίου 2016, η Τουρκία έχει μπει σε μια τροχιά αποσταθεροποίησης, που την καθιστά απρόβλεπτο παράγοντα για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή. Ορθότερο, ίσως, θα ήταν να πει κανείς ότι το καταλυτικό αυτό γεγονός απλώς επιτάχυνε μια πορεία που είχε χαραχτεί πολύ νωρίτερα.

Οπωσδήποτε, η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στη διολίσθηση της Τουρκίας του Ερντογάν προς την απολυταρχία και τον τυχοδιωκτισμό υπήρξε το λιγότερο αμήχανη, αν όχι βαθιά υποκριτική. Αβουλη και αδύναμη, η Ευρώπη -πιο συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Ενωση- αρκείται σε επικριτικές δηλώσεις και ρητορικές καταδίκες, χωρίς κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα.

Είναι μια ακόμα απόδειξη της φθίνουσας βαρύτητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις διεθνείς υποθέσεις: ένας από τους μύθους που ήταν δημοφιλείς πριν η κρίση απογυμνώσει την Ευρωπαϊκή Ενωση, αποκαλύπτοντας τα σαθρά της θεμέλια, ήταν ότι στο μετανεωτερικό περιβάλλον του «τέλους της Ιστορίας», που, υποτίθεται, θα χαρακτήριζε τον 21ο αιώνα, η ήπια ισχύς της κοινής αγοράς και της ενταξιακής διαδικασίας θα αρκούσε για να τιθασεύσει το ευρύτερο ευρωπαϊκό γεωπολιτικό περιβάλλον μετατρέποντας τις χώρες πέριξ της Ενωσης σε υποδειγματικές φιλελεύθερες δημοκρατίες της ανοικτής αγοράς, μόνο και μόνο χάρη στη γοητεία που τους ασκούσε η προοπτική να ενταχθούν κάποια στιγμή στην Ενωση.

Η περίπτωση της Τουρκίας, όπως και η περίπτωση της Ουκρανίας (αλλά για άλλους λόγους) είναι τα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα που αποδομούν αυτήν τη φενάκη, επιβεβαιώνοντας ότι η περίφημη ήπια ισχύς λιώνει πιο γρήγορα και από το ανοιξιάτικο χιόνι, όταν έρχεται αντιμέτωπη με την αδήριτη πραγματικότητα των γεωστρατηγικών συσχετισμών και της παγκόσμιας ισορροπίας δυνάμεων.

Δηλαδή, με τις δυνάμεις της Ιστορίας που κυβερνούν τις σχέσεις των πολιτειακών οντοτήτων από την εποχή του Θουκυδίδη μέχρι σήμερα, χωρίς να δείχνουν την παραμικρή διάθεση να παραμερίσουν υπακούοντας στις φαντασιοκοπίες κάποιων κηρύκων της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.

Η πραγματικότητα είναι ότι η Τουρκία του Ερντογάν δεν έχει καμία πρόθεση να συμμορφωθεί με τις ούτως ή άλλως χλιαρές υποδείξεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης και ότι η τελευταία δεν διαθέτει κανένα αξιόπιστο μέσο διπλωματικής πίεσης για να την αναγκάσει να το πράξει.

Αντιθέτως, η Τουρκία είναι αυτή που πιέζει την Ευρώπη, απειλώντας με κατάρρευση της Κοινής Δήλωσης Ε.Ε. – Τουρκίας για το προσφυγικό, αν δεν πάρει όλα όσα απαιτεί, δηλαδή την άρση του καθεστώτος θεωρήσεων για τους Τούρκους πολίτες που ταξιδεύουν στην Ευρώπη και μερικά δισεκατομμύρια σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Το γεγονός ότι με τον τρόπο αυτό το τουρκικό κράτος ομολογεί εμμέσως πλην σαφώς ότι ελέγχει τα κυκλώματα των διακινητών και ότι είναι έτοιμο να εκμεταλλευτεί την τραγωδία των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Συρία και το Ιράκ σαν όπλο φαίνεται πως διαφεύγει από τους Ευρωπαίους ιθύνοντες, οι οποίοι δεν έχουν άλλο μέσο αντίδρασης από την επίκληση μιας θολής μελλοντικής ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση που δεν πείθει πλέον κανέναν ως στοιχειωδώς ρεαλιστικό ενδεχόμενο, είναι ελάχιστα ελκυστική και φαίνεται πως ενδιαφέρει όλο και λιγότερο την Τουρκία, η οποία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως αυτόνομο γεωπολιτικό παίκτη και δεν διστάζει να στραφεί προς τη Ρωσία και την Κίνα σε αναζήτηση εναλλακτικού στρατηγικού εταίρου.

Από την άλλη, έχουμε μα Ευρώπη που έντρομη σπεύδει να υψώσει όλο και ψηλότερα τείχη, μια Ευρώπη που το μόνο που την απασχολεί στην πραγματικότητα είναι να συνεχίσει η Τουρκία να περιορίζει την προσφυγική και μεταναστευτική ροή και πέραν τούτου ουδέν.

Οταν ο πρώην Τούρκος πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου κουνούσε το δάχτυλο στην Ευρώπη από το βήμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Απρίλιο του 2016, η ίδια η Ευρώπη ήταν αυτή που του έδωσε αυτό το δικαίωμα. Ας μην ξεχνάμε ότι η Τουρκία φιλοξενεί σχεδόν τρία εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες, όταν η Ευρωπαϊκή Ενωση συνολικά αδυνατεί να εφαρμόσει τις δικές της αποφάσεις για τη μετεγκατάσταση 160.000 ατόμων.

Ποιο, αλήθεια, είναι σε αυτήν την περίπτωση το ηθικό πλεονέκτημα της Ευρώπης που της επιτρέπει να παραδίδει μαθήματα ανθρωπισμού στην Τουρκία;

Χωρίς να είναι, ασφαλώς, αποκλειστικά υπεύθυνη για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Τουρκία, η αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να προασπίσει τις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες -μια αποτυχία που έρχεται να προστεθεί σε έναν μακρύ κατάλογο αποτυχιών- οπωσδήποτε έχει βαριές επιπτώσεις όσον αφορά τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου εντός της Τουρκίας, αλλά και στην περιφερειακή ειρήνη και ασφάλεια.

Σε μια χρονιά που θα φέρει σημαντικές εξελίξεις όσον αφορά κρίσιμα ζητήματα για την ελληνική εξωτερική πολιτική, με πρώτο το Κυπριακό, αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να έχουμε υπόψη μας.

Του Γιάννη Γούναρη

(δικηγόρος, διδάκτορας Νομικής Πανεπιστημίου Αθηνών, LL.M London School of Economics)

Πηγή: efsyn.gr

Πληροφορίες για το συντάκτη

Δέσποινα Λάππα

Προσθήκη σχολίου

Κάνετε κλικ για να εισάγετε το σχόλιο σας

Ξεχώρισαν