Απόψεις

Η σημασία και η αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου των παιδιών

Εκτός από την προσωπική του ταυτότητα κάθε άνθρωπος φέρει και την κοινωνική του ταυτότητα. Η ταυτότητα όμως δεν αποκτάται στιγμιαία, αλλά είναι μια δυναμική διαδικασία (Mead 1962). Στην αρχή ο άνθρωπος αναμετράται με τον εαυτό του και στη συνέχεια με τους άλλους. Με τους διάφορους ρόλους που επιτελεί κατακτά έννοιες, επεξεργάζεται δεδομένα, κοινωνικοποιείται. Σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση διαδραματίζει ο ελεύθερος χρόνος.

Του Βαγγέλη Λαδόπουλου,
Εκπαιδευτικού, πρώην Σχολικού Συμβούλου*

Εννοιολογικός προσδιορισμός

Ως ελεύθερο χρόνο θεωρούμε τις δραστηριότητες των παιδιών οι οποίες αναπτύσσονται στον κοινωνικό και πολιτιστικό περίγυρο. Είναι ο χώρος στον οποίο συντελείται η εξέλιξη του παιδιού μέσα από την ανάπτυξη μιας σειράς δραστηριοτήτων και καλλιέργειας κοινωνικών δεξιοτήτων.

Κατά τον ελεύθερο χρόνο, τα παιδιά αναπτύσσουν ένα δίκτυο επικοινωνίας με στρατηγικές μάθησης κα επίλυσης προβλημάτων, οι οποίες επιτυγχάνονται κυρίως με τις εξής δραστηριότητες (ενδεικτικά):

Μοιράζονται τα παιχνίδια τους
Επινοούν από κοινού παιχνίδια
Δείχνουν συμπάθειες/αντιπάθειες

Συνεργάζονται και δείχνουν αλληλεγγύη μεταξύ τους
Αστειεύονται, τσακώνονται, φωνάζουν , κριτικάρουν και μαλώνουν
Εμπλέκονται σε λεκτικές και μη λεκτικές δραστηριότητες
Αλλάζουν θέσεις, ρόλους

Κατανοούν μια σειρά από κοινωνικές ταυτότητες
Έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν τις θέσεις τους και τις απόψεις τους
Εξερευνούν συμπεριφορές, αναπτύσσουν φιλίες
Προβάλουν τον εαυτό τους , τις προσωπικές φιλοδοξίες τους
Αναπτύσσουν σχέσεις με το άλλο φύλο
Συνδιαμορφώνουν κοινωνικές αξίες
Καλλιεργούν δεξιότητες/ικανότητες
Αναπτύσσουν του μηχανισμούς του εγώ

Συγκρούονται και έτσι εξελίσσονται
Αυτοπροσδιορίζονται και έτσι ανεξαρτητοποιούνται
Μοιράζονται εμπειρίες , λύνουν τις διαφορές τους
Αναπτύσσουν σχέσεις , αλληλεπιδράσεις
Αποκτούν την αυτοεικόνα τους
Κατανοούν ηθικούς κανόνες, διαπραγματεύονται και τους συνδιαμορφώνουν
Αντιστέκονται στον κόσμο των ενηλίκων.

Ο ρόλος της ομάδας των συνομηλίκων

Σε κάθε ομάδα τυπική ή άτυπη (Ναυρίδης 1994, Μπακιρτζής 1996) δημιουργείται μια δυναμική αξιών, στάσεων και επιδιώξεων των προσωπικοτήτων που την συναποτελούν. Στην ομάδα των συνομηλίκων οι δραστηριότητες και οι συμπεριφορές των συμμετεχόντων ορίζουν τον κοινωνικό τους ρόλο. Ο οποίος συχνά και σε μεγάλο βαθμό καθορίζει την μετέπειτα πορεία τους. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές διαμορφώνουν την προσωπική και κοινωνική τους ταυτότητα (Γκότοβος1995).

Τα παιδιά μέσα στην ομάδα των συνομηλίκων υιοθετούν συμπεριφορές, ρόλους, θεσπίζουν κανόνες, χτίζουν ένα πλέγμα υποχρεώσεων και δικαιωμάτων. Και τούτο διότι, η ομάδα των συνομήλικων έχει βαρύνουσα σημασία. Οι συγκρούσεις είναι σημαντικές και απαραίτητες για την εξέλιξη των παιδιών. Οι κοινωνικές αξίες, οι ανταγωνισμοί, ο αγώνας για αυτοπροσδιορισμό και για ανεξαρτησία από τον κόσμο των μεγάλων λειτουργεί ως συνεκτικός κρίκος. Συχνά, ακόμη και με «παραβατική» συμπεριφορά μεταβάλλουν την κοινωνική τους συμπεριφορά για να γίνουν αποδεκτά από τα μέλη της ομάδας. Είναι ο χώρος στον οποίο μπαίνουν τα θεμέλια ή όχι για την μετέπειτα αρμονική κοινωνική ζωή ως ενήλικες. Επιζητούν τη συμμετοχή στην ομάδα των συνομήλικων για να επιβεβαιώσουν την ανάπτυξη των κοινωνικών τους δεξιοτήτων αλλά και γιατί φοβούνται την κοινωνική απόρριψη. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η χαρακτηριστικό στοιχείο που καθορίζει την ανθρώπινη ύπαρξη είναι η συμβίωση και η αλληλεπίδραση( Blumer 1986).

Ο ρόλος της οικογένειας στον ελεύθερο χρόνο

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η οικογένεια. Δίνει ευκαιρίες στα παιδιά να συμμετέχουν στις δραστηριότητες των ενηλίκων από μικρή ηλικία. Με την καθοδηγούμενη συμμετοχή περιλαμβάνει σιωπηρές μορφές επικοινωνίας, αλλά και ρητής λεκτικής επίδρασης και προϋποθέτει το ρόλο των παιδιών, τόσο στην παρατήρηση όσο και στη συμμετοχή σε μια οργανωμένη κοινωνική δραστηριότητα των κηδεμόνων και των συντρόφων του. Προσφέρει ευκαιρίες για κάθε μορφή αλληλεπίδρασης. Κάθε αλληλεπίδραση προσφέρει ευκαιρίες και πλούσιο πεδίο εμπειρίας. Η οικογένεια ωθεί τη ζωή στην ομάδα, διότι και η ίδια αποτελεί ομάδα. Η οικογένεια πρέπει να προσφέρει ευκαιρίες και δυνατότητες να μάθουν τα παιδιά να συνεργάζονται και να αποτελούν μέρος της ομάδας. Ακόμη και να τα ωθεί να καλλιεργήσουν δεξιότητες για να αναπτύξουν την ικανότητα να γίνουν ανεξάρτητα από την ομάδα ως ενήλικες.

Ο ελεύθερος χρόνος στο σχολείο

Σημαντικό ρόλο στην απόκτηση της ταυτότητας παίζουν και οι:

Η οργάνωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας
Οι ευκαιρίες για συλλογική εργασία
Το παιχνίδι στο διάλειμμα
Η ποιότητα του παιχνιδιού ανοιχτών χώρων
Η κουλτούρα της σχολικής μονάδας
Η αντιμετώπιση των κρίσεων από το/τη Δ/ντη/τρια του σχολείου
Η οργάνωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας
Οι ευκαιρίες για συλλογική εργασία
Το παιχνίδι στο διάλειμμα
Η ποιότητα του παιχνιδιού ανοιχτών χώρων
Η κουλτούρα της σχολικής μονάδας

Οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις στο σχολείο τον τελευταίο καιρό έχουν επηρεαστεί από τα υγειονομικά μέτρα που εφαρμόζονται. Τα παιδιά αντιμετωπίζουν ζητήματα που είναι υπερβολικά για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την κοινωνική ζωή. Κατά περιόδους τα σχολεία κλείνουν. Άρα στερούνται εκτός από τις γνώσεις και σημαντικά οφέλη από τις κοινωνικές τους επαφές. Χάνουν την ποσότητα αλλά κα την ποιότητα των σχέσεων αυτών. Αίρεται, έστω και προσωρινά δηλαδή η κοινωνικοπαιδαγωγική αποστολή του σχολείου.

Οφείλουμε λοιπόν, όλοι εμείς, γονείς, εκπαιδευτικοί, να προσφέρουμε ευκαιρίες στα παιδιά και να δρομολογήσουμε όλες εκείνες τις διαδικασίες οι οποίες θα συνδράμουν ώστε, με τη δημιουργική ενασχόληση και αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου να μη χάσουν τις απαραίτητες αλληλεπιδράσεις και κοινωνικές επαφές για μια αρμονική κοινωνική ζωή. Πώς; Με τί μέσα; Οι απαντήσεις πολλές και ποικίλες. Ανάλογα με την ηλικία, τις ανάγκες του παιδιού, το φύλο, τις ιδιαίτερες ικανότητές του… Οι μορφές των δραστηριοτήτων, η λειτουργικότητα του δικτύου επικοινωνίας μας, η ποιότητα των σχέσεων που έχουμε αναπτύξει θα συνδράμουν αποφασιστικά και καταλυτικά προς όφελος των παιδιών μας.

Βιβλιογραφία

Γκότοβος Α (1995), Παιδαγωγική αλληλεπίδραση. Επικοινωνία και Κοινωνική μάθηση στο σχολείο, Αθήνα, Gutenberg
Μπακιρτζής Κ (1996), Η δυναμική της αλληλεπίδρασης στην επικοινωνία, Αθήνα, Gutenberg
Ναυρίδης K (1994), Κλινική Κοινωνική Ψυχολογία, Αθήνα, Παπαζήσης
Blumer H (1986), Symbolic interactionism. Perspective and method. Berkeley, University of California Press
Mead G (1962), Mind Self and Society. Chicago, University of Chicago Press

*Ο Βαγγέλης Λαδόπουλος, είναι συγγραφέας και μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Βορείου ΕΛΒΕ Ελλάδος (ΕΛΒΕ). Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Τέλειωσε το Γυμνάσιο και στη συνέχεια σπούδασε Παιδαγωγικές Επιστήμες. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην εκπαίδευση στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και εργάστηκε είκοσι οχτώ έτη ως εκπαιδευτικός. Συνεργάστηκε με τη Γενική Γραμματεία Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Γ.Γ.Ε.Ε.) διδάσκοντας σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Έγραψε άρθρα, κυρίως εκπαιδευτικού περιεχομένου, τα οποία δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, και το 1989 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο του (δοκίμιο) με τον τίτλο «Δημήτρια, ένας θεσμός μέσα στο χρόνο» (εκδ. Βάνιας).

Πηγή: https://www.grtimes.gr

Πληροφορίες για το συντάκτη

Gorga News

Προσθήκη σχολίου

Κάνετε κλικ για να εισάγετε το σχόλιο σας