Εθνικά Θέματα

Η σύρραξη με την Ελλάδα μπορεί να σημάνει και την καταστροφή της Τουρκίας

Οι τρεις περιπτώσεις και οι συνέπειές τους για τις δύο πλευρές, από τη νομισματική σφαίρα μέχρι την εξαφάνιση της λίρας και το σοβαρότατο πλήγμα στην ΟΝΕ

Επί σειρά μηνών τόσο στον ελληνικό, όσο και στον τουρκικό έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο παρουσιάζονται σενάρια για πιθανή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, τόσο στην Κύπρο όσο και στο σύπλεγμα της Μεγίστης.

Του Δρ. Ιωάννη-Διονύσιου Σαλαβράκου *

Το παρόν άρθρο προσπαθεί να αποτυπώσει τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις. Υπάρχουν τρία σενάρια ελληνοτουρκικής στρατιωτικής αντιπαράθεσης:

-Το πρώτο είναι το σενάριο μιας βραχείας χρονικής σύγκρουσης. Σύμφωνα με αυτό μια ελληνοτουρκική θερμή αντιπαράθεση λαμβάνει χώρα στον θαλάσσιο χώρο πέριξ του Καστελόριζου (Μεγίστης) με ανταλλαγή πυρών μεταξύ ελληνικού και τουρκικού ναυτικού για ορισμένες ώρες. Με βάση αυτό το σενάριο, μετά από έντονη αεροναυμαχία και οι δύο στόλοι έχουν απώλειες κάποιων πολεμικών πλοίων και αεροπλάνων.

-Το δεύτερο σενάριο είναι αυτό της ενδιάμεσης χρονικά σύγκρουσης. Αυτό το σενάριο εμπλέκει και στρατιωτικές μονάδες, αφού η Τουρκία προχωρά σε κατάληψη ελληνικού εδάφους (κατοικημένης νήσου ή ακατοίκητων βραχονησίδων). Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει περιορισμένη εμπλοκή χερσαίων δυνάμεων και ειδικότερα της ελίτ των δύο πλευρών (δηλαδή των ειδικών δυνάμεων). Στην περίπτωση αυτή η σύγκρουση διαρκεί δύο με τρία εικοσιτετράωρα.

-Το τρίτο και πλέον δυσμενές σενάριο είναι αυτό της παρατεταμένης χρονικά σύγκρουσης. Σε αυτή την περίπτωση στρατιωτική αντιπαράθεση λαμβάνει χώρα σε όλο το εύρος του ελλαδικού και κυπριακού χώρου (Θράκη – Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειος – Κύπρος). Εκτελούνται στρατιωτικές επιχειρήσεις στις οποίες εμπλέκονται το σύνολο των χερσαίων, ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων των δύο πλευρών σε παρατεταμένο θέατρο επιχειρήσεων και για μεγάλο χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τις δύο εβδομάδες. Αποτέλεσμα, ο ολοκληρωτικός πόλεμος με μερική ή ολική επιστράτευση.

Τονίζεται ότι και στα τρία σενάρια δεν υπάρχει επίσημη κήρυξη πολέμου με βάση τη Συνθήκη της Γενεύης (ώστε να υπάρχει παράθυρο διπλωματικής λύσης), αλλά η γεωγραφική περιοχή στην οποία λαμβάνει χώρα η αντιπαράθεση κηρύσσεται «πολεμική ζώνη» («war zone») στα πρότυπα του πολέμου των Φόκλαντ το 1982. Οι οικονομικές επιπτώσεις των ανωτέρω σεναρίων διαφέρουν. Ειδικότερα:

Το «καλύτερο» σενάριο

Στην περίπτωση που η σύγκρουση έχει βραχυχρόνιο και τοπικό χαρακτήρα οι αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις είναι περιορισμένες και επικεντρώνονται κυρίως στη νομισματική σφαίρα της οικονομίας.

Ειδικότερα η είδηση της αεροναυτικής σύγκρουσης θα οδηγήσει σε άμεση μεγάλη πτώση της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας στις διεθνείς χρηματαγορές, η οποία μπορεί να ξεπεράσει και το 50% πυροδοτώντας μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού στην Τουρκία, άρα και αύξηση της λαϊκής δυσαρέσκειας.

Παράλληλα τα τουρκικά ομόλογα στις διεθνείς αγορές θα κατακρημνιστούν και τα επιτόκια θα αυξηθούν θεαματικά. (Την 1η Αυγούστου 2019 το επιτόκιο στο δεκαετές τουρκικό ομόλογο ήταν 15,14%. Το υψηλότερο επιτόκιο ήταν τον Αύγουστο του 2018 στο 22,82%, ενώ το χαμηλότερο ήταν τον Μάιο του 2013 στο 6,02%.).

Αντίστοιχα το ευρώ θα σημειώσει πτώση στις διεθνείς αγορές, αφού μια χώρα-μέλος της Ευρωζώνης θα έχει εμπλακεί σε χρονικά και γεωγραφικά περιορισμένη στρατιωτική σύγκρουση. Τα ελληνικά ομόλογα επίσης θα δοκιμαστούν στις διεθνείς αγορές (το ελληνικό δεκαετές ομόλογο στις 5 Αυγούστου 2019 είχε επιτόκιο 2,04%, όταν το υψηλότερο ήταν το εκπληκτικό 48,60% τον Μάρτιο του 2012, ενώ το χαμηλότερο ήταν το 1,94% τον Ιούλιο του 2019). Ο ελληνικός πληθωρισμός θα έχει επίσης περιορισμένες αυξητικές τάσεις.

Τα συναλλαγματικά αποθέματα των κεντρικών τραπεζών Ελλάδας και Τουρκίας αναμένεται να παρουσιάσουν μικρή κάμψη (τον Ιούνιο του 2019 τα συναλλαγματικά αποθέματα της Τράπεζας της Ελλάδος ήταν 6.591 εκατ. ευρώ, ενώ τα αντίστοιχα της κεντρικής τράπεζας της Τουρκίας ήταν 96.326 εκατ. δολάρια τον Ιούνιο του 2019).

Στην περίπτωση της βραχυχρόνιας σύγκρουσης οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία (ΑΕΠ, βιομηχανική παραγωγή κ.λπ.) θα είναι περιορισμένες. Είναι αυτονόητη η οικονομική εκροή πόρων για την αντικατάσταση πολεμικών πλοίων και αεροσκαφών που θα έχουν απωλεσθεί, ενώ το οικονομικό κόστος (πέραν του ανθρώπινου πόνου) της απώλειας ανθρώπινων ζωών θα είναι υψηλότερο, αφού και οι δύο πλευρές θα πρέπει να αντικαταστήσουν νεκρούς πιλότους αεροπλάνων (των οποίων η εκπαίδευση κοστίζει έως και 2 εκατ. δολάρια και εκπαιδευμένων πληρωμάτων πλοίων.

Το ενδιάμεσο

Στην περίπτωση της ενδιάμεσης χρονικά σύρραξης των δύο – τριών ημερών οι οικονομικές επιπτώσεις δεν θα περιορισθούν στη νομισματική σφαίρα της οικονομίας, αλλά θα υπάρξουν και επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Στη νομισματική πολιτική οι επιπτώσεις θα είναι αντίστοιχες, αλλά χειρότερες των αντίστοιχων στο βραχυχρόνιο σενάριο, δηλαδή θα έχουμε μεγαλύτερη πτώση της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας και του ευρώ, μεγαλύτερο πληθωρισμό και μεγαλύτερη αύξηση των επιτοκίων των ομολόγων. Το δημόσιο χρέος και των δύο πλευρών θα αυξηθεί, όχι μόνο λόγω της αύξησης των επιτοκίων αλλά και λόγω της μερικής αύξησης των αμυντικών δαπανών.

Στην πραγματική οικονομία οι επιπτώσεις θα αρχίσουν να είναι σημαντικές: το ΑΕΠ θα παρουσιάσει κάμψη, ακόμα και αν δεν καταστραφούν οικονομικοί στόχοι (βιομηχανίες, υποδομές κ.λπ.), το τουριστικό συνάλλαγμα θα μειωθεί, η εισροή ξένων κεφαλαίων θα μειωθεί και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου και θα υπάρξει εκροή κεφαλαίου μετά τη λήξη της κρίσης. Οι παρατηρήσεις για την καταστροφή του ανθρώπινου κεφαλαίου ισχύουν και σε αυτή την περίπτωση, αλλά σε μεγαλύτερη έκταση.

Το παρατεταμένο χρονικά

Σε παρατεταμένη χρονικά σύρραξη, 12 και πλέον ημερών, οι οικονομικές επιπτώσεις θα είναι δραματικές. Η τουρκική λίρα θα εξαφανιστεί, ενώ το ευρώ και η ΟΝΕ θα έλθουν στο χείλος της καταστροφής αν δύο χώρες-μέλη, Ελλάδα και Κύπρος, εμπλακούν σε παρατεταμένες χρονικά στρατιωτικές επιχειρήσεις. Στην περίπτωση αυτή ο ρόλος των συναλλαγματικών αποθεμάτων και των αποθεμάτων χρυσού θα είναι κρίσιμος. Όσο περισσότερο διαρκεί η σύρραξη χρονικά, τόσο οι δύο πλευρές θα πρέπει να χρηματοδοτούν το κόστος του πολέμου με πυρομαχικά, ανταλλακτικά, φάρμακα, τρόφιμα, καύσιμα κ.λπ. Η χρηματοδότηση των πολεμικών δαπανών μπορεί να γίνει θεωρητικά με τρεις τρόπους: αύξηση φορολογίας, δανεισμό (εσωτερικό και εξωτερικό) και αύξηση της προσφοράς χρήματος.

Η χρηματοδότηση με αύξηση της φορολογίας θα προκαλέσει λαϊκή δυσαρέσκεια και τεράστια αντίδραση στον πόλεμο. Ο τυχόν εσωτερικός δανεισμός προϋποθέτει ύπαρξη υψηλών αποταμιεύσεων. Στην περίπτωση αυτή το κράτος εκδίδει πολεμικές ομολογίες και οι πολίτες τις αγοράζουν. Επειδή όμως οι αποταμιεύσεις και στις δύο χώρες είναι περιορισμένες, ο πλέον πρόσφορος τρόπος είναι η αύξηση της προσφοράς χρήματος.

Η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας θα προχωρήσει σε μαζική εκτύπωση τουρκικών λιρών, η οποία θα πυροδοτήσει υπερπληθωρισμό και λαϊκή δυσαρέσκεια. Αν η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας δεν χρησιμοποιήσει τη λύση της αυξημένης προσφοράς χρήματος, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει εναλλακτικά τα αποθέματα χρυσού της χώρας. (Τα αποθέματα χρυσού το πρώτο τρίμηνο του 2019 ήταν 261,10 τόνοι, αυξημένοι σε σχέση με τους 253,50 τόνους το τέταρτο τρίμηνο του 2018.)

Στην Ελλάδα και την Κύπρο οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) υψηλότερη νομισματική κυκλοφορία τραπεζογραμματίων ευρώ για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Σε περίπτωση άρνησης της ΕΚΤ να ικανοποιήσει το ελλαδο-κυπριακό αίτημα οι δύο χώρες θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα αποθέματα χρυσού για την χρηματοδότηση του πολέμου. (Τα ελληνικά αποθέματα χρυσού αυξήθηκαν ελάχιστα, από 113,10 τόνους το τελευταίο τρίμηνο του 2018 στους 113,20 τόνους το πρώτο τρίμηνο του 2019. Τα κυπριακά αποθέματα το πρώτο τρίμηνο του 2019 ήταν 13,90 τόνοι.)

Στην πραγματική οικονομία, σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου θα πληγούν στρατιωτικοί στόχοι (αποθήκες καυσίμων, πυρομαχικών, κέντρα διοίκησης ελέγχου, τηλεπικοινωνιών), αλλά μπορεί να πληγούν και οικονομικές υποδομές (δίκτυα ενέργειας, λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα, βιομηχανικά κέντρα κ.λπ.). Τότε θα υπάρξει μεγάλη πτώση του ΑΕΠ και των δύο χωρών, θα πυροδοτηθεί υπερπληθωρισμός, έλλειψη τροφίμων και φαρμάκων στο εσωτερικό και των δύο χωρών, ενώ άγνωστος θα είναι ο αριθμός των φονευθέντων αμάχων. Οι ξένες επενδύσεις θα μειωθούν δραστικά σε Ελλάδα – Κύπρο – Τουρκία και θα υπάρξει μεγάλη εκροή κεφαλαίων. Τέλος οι εταιρείες πετρελαίου μάλλον θα αποσυρθούν από έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο από την περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η χρονικά παρατεταμένη στρατιωτική σύγκρουση δεν θα έχει αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις μόνο στις χώρες της περιοχής (Ελλάδα – Κύπρος – Τουρκία) αλλά και στη διεθνή οικονομία. Πέραν της πτώσης του ευρώ, το διεθνές θαλάσσιο εμπόριο και οι αερομεταφορές θα υποστούν καίριο πλήγμα από την παρατεταμένη διακοπή των δρομολογίων και των πτήσεων σε Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειο.

Η Άγκυρα μπορεί να αυτοκτονήσει

Σε προηγούμενο άρθρο στα «Επίκαιρα» είχαμε αναφέρει ότι σε περίπτωση θερμής ελληνοτουρκικής στρατιωτικής κρίσης το δυτικό σύστημα ασφαλείας θα δεχθεί καίριο πλήγμα, αφού η Ρωσία θα θέσει άμεσο ζήτημα επαναδιαπραγμάτευσης του καθεστώτος των Στενών και εξόδου στην ανοιχτή θάλασσα, ενώ η Κίνα θα βρει ισχυρό νομικό πλεονέκτημα για προσπάθεια κυριαρχίας στη νότια Σινική θάλασσα (όπου η επιχειρηματολογία του Πεκίνου παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με αυτή της Άγκυρας).

Πέραν των γεωπολιτικών τριγμών, οι οικονομικές επιπτώσεις για τη διεθνή οικονομία μπορεί να είναι ισχυρές σε ένα διεθνές οικονομικό σύστημα το οποίο παρουσιάζει έντονη δομική αστάθεια λόγω υψηλού χρέους, στασιμοπληθωρισμού, υψηλών δασμών, Brexit, νομισματικών πολέμων, μετατόπισης βιομηχανικής παραγωγής από τη Δύση στην Ασία κ.λπ.

Τόσο η Τουρκία όσο και τυχόν φιλοτουρκικά κέντρα ισχύος οφείλουν να καταλάβουν ότι μια κρίση δεν θα οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα, αντίθετα μάλιστα μπορεί να φέρει την τουρκική οικονομία σε μακροχρόνια ύφεση μεγαλύτερη της σημερινής και σε ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια. Θα είναι φρόνιμο η Άγκυρα να μην επιχειρήσει αύξηση της έντασης σε ανατολική Μεσόγειο και Αιγαίο, διότι μπορεί να… αυτοκτονήσει.

* Οικονομολόγος-Διεθνολόγος, διδάσκει στο ΕΚΠΑ και σε στρατιωτικές / αστυνομικές σχολές.

Πηγή: https://neaselida.gr

Πληροφορίες για το συντάκτη

Gorga News

Προσθήκη σχολίου

Κάνετε κλικ για να εισάγετε το σχόλιο σας