Απόψεις

Το τέλος του φιλελευθερισμού και ο ερχομός της αναρχίας

Του Γεώργιου Οικονόμου

Η ανάπτυξη του φιλελευθερισμού δεν ήταν μία φυσιολογική εξέλιξη, ούτε και το νομοτελειακό αποτέλεσμα της εξελικτικής πορείας διά μέσου των αιώνων ή η αναπόφευκτη εκπλήρωση της παγκόσμιας ανθρώπινης επιθυμίας.

Οι τελευταίες επτά δεκαετίες σχεδόν ελεύθερου εμπορίου, αυξημένου σεβασμού για τα ατομικά δικαιώματα και η σχετικά ειρηνική συνεργασία μεταξύ των κρατών ήταν μία μεγάλη ιστορική παρέκκλιση. Μέχρι το 1945 η ιστορία της ανθρωπότητας, ανατρέχοντας αιώνες πίσω, ήταν μία ιστορία πολέμων, τυραννίας και φτώχειας. Τα ειρηνικά διαλείμματα περιορισμένα, η δημοκρατία τόσο σπάνια που φαντάζει σχεδόν τυχαία, και η ευμάρεια η πολυτέλεια των ολίγων.

  • Δεν απουσιάζουν από την εποχή μας οι γενοκτονίες, οι καταπιέσεις, οι βαρβαρότητες. Παρ’ όλα αυτά, η εποχή μας είναι, τηρουμένων των αναλογιών, ένας παράδεισος.

Μεταξύ 1500 και 1945 ούτε ένας χρόνος δεν είχε περάσει όπου οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης να μην είναι σε πόλεμο, όμως από το 1945 κανένας πόλεμος δεν διεξήχθη μεταξύ τους.

Από το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, η ανθρωπότητα απόλαυσε μια περίοδο ευμάρειας με περισσότερο από επτά δεκαετίες συνεχούς αύξησης του ΑΕΠ. Η μεγάλη αντιπαράθεση του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ενώσεως τερματίσθηκε ειρηνικά, κάτι σπάνιο ιστορικά.

  • Από το 1945 περίπου 4.0 δισ. άνθρωποι έχουν ξεφύγει από τη φτώχεια. Ο αριθμός των δημοκρατικών κυβερνήσεων αυξήθηκε από 12 το 1939 σε περισσότερες από 100 σήμερα.

Η κρατική ισχύς έχει συρρικνωθεί υπέρ των ατομικών ελευθεριών σε μεγάλο αριθμό κρατών, και μία ολοένα διογκούμενη πανοπλία ατομικών δικαιωμάτων εφαρμόζονται.

Όμως τα επιτεύγματα αυτά είναι μία ανωμαλία στην ιστορία της ανθρωπότητος. Όπως ένας κήπος κινδυνεύει πάντοτε από τα ζιζάνια που απειλούν να τον πνίξουν έτσι και ο φιλελευθερισμός είναι εύθραυστος και προσωρινός.

Δυστυχώς έχουμε την τάση να τα θεωρούμε όλα δεδομένα που δεν μπορούμε να φανταστούμε έναν άλλο κόσμο. Τον θεωρούμε φυσιολογικό και αναπόφευκτο. Ευχόμαστε τα πράγματα να ήταν καλύτερα, αλλά δεν μας περνά από το μυαλό ότι το πιο πιθανόν είναι ότι θα ήταν πολύ χειρότερα. Πιστεύουμε στα στάδια οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης, στον κρίκο μεταξύ ευμάρειας και δημοκρατίας.

  • Πιστεύουμε ότι η διάχυση της γνώσης και της υλικής προόδου συμβαδίζει με βελτιώσεις στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην ηθική πρόοδο.

Από τον Montesquieu και τον Kant μάθαμε ότι το εμπόριο περιορίζει τη σύγκρουση και αυξάνει την αρμονία και τη συνεργασία.

Από τον Μαρξ μάθαμε να θεωρούμε τα στάδια της οικονομικής ανάπτυξης ως τους καθοδηγητές για την πολιτική ανάπτυξη – η φεουδαρχία παράγει τη μοναρχία και την αριστοκρατία, ο καπιταλισμός, κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις και δημοκρατίες, όλα μέρος οικονομικού ντετερμινισμού.

Από τον Hegel μαθαίνουμε ότι η ιστορία είναι η πρόοδος της ενσυνείδητης ελευθερίας και ότι όπως το έθεσε ο Francis Fukuyama υπάρχει ένα «κοινό αναπτυξιακό σχέδιο για όλες τις κοινωνίες… Κάτι όπως μια Παγκόσμια Ιστορία της ανθρωπότητος προς την κατεύθυνση της φιλελεύθερης δημοκρατίας».

Έκτοτε φθάσαμε στο σημείο να πιστεύουμε ότι ενώ ίσως υπάρχουν περιοδικές παρακάμψεις, η πρόοδος είναι αναπόφευκτη.

  • Όμως το αφήγημα για την ανθρώπινη πρόοδο είναι μύθος. Αν ο τελευταίος αιώνας μας εδίδαξε κάτι είναι ότι η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος, ενώ έχουν τη δυνατότητα να καλυτερεύσουν τη ζωή μας υλικά, δεν έχουν επιφέρει καλυτέρευση στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Ούτε και η ιστορία προχωρεί προοδευτικά προς τον διαφωτισμό.

Από το αφήγημα των χρυσών εποχών της ιστορίας και των μεγάλων βημάτων προς τα εμπρός (great leaps forward) απουσιάζουν ο Μεσαίωνας και τα μεγάλα βήματα προς τα πίσω.

Πώς ταιριάζουν ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι πείνες και οι γενοκτονίες του περασμένου αιώνα στο αφήγημα της ανθρώπινης προόδου;

Δεν έχει υπάρξει σταθερή πρόοδος προς τον φιλελευθερισμό. Μια σύντομη άνθηση δημοκρατικής κυβέρνησης μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε γρήγορα σβήσει και αντικαταστάθηκε από την άνοδο του φασισμού και του κομμουνισμού. Εάν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε διαφορετικούς νικητές, ο φιλελευθερισμός ίσως να μην επιβίωνε τον 20ό αιώνα εκτός μόνο στην Αμερική.

Όπως έγραψε η Hannah Arendt το 1950, το να πιστεύει κανείς ότι ο Δυτικός Πολιτισμός προχωρεί σταθερά προς την πρόοδο είναι να αγνοεί «το υπόγειο ρεύμα της δυτικής ιστορίας». Η ιστορία δεν οδήγησε στον θρίαμβο του φιλελευθερισμού. Οδήγησε στον Χίτλερ και τον Στάλιν.

«Αφού είμαστε μάρτυρες στα χειρότερα», επέμενε η Arendt, «δεν μας επιτρέπεται να απομονώνουμε το καλό από το παρελθόν και απλώς να το ονομάζουμε κληρονομιά μας», να αποβάλουμε τα παλιά και απλώς να θεωρούμε ότι είναι ένα βαρύ φορτίο το οποίο από μόνο του θα ταφεί στη λήθη.

  • Ο Γεώργιος Οικονόμου είναι δικηγόρος

Photo: A view of the Karl Marx statue in Trier, Germany, 05 May 2018. China donated the Karl Marx statue, by Chinese sculptor Wu Weishan, to the city of Trier, the birthplace of the philosopher, for the jubilee year 2018. On 05 May 2018 marks the 200th year anniversary of the birth of German philosopher, economist, historian, political theorist, sociologist, journalist and revolutionary socialist Karl Marx, who co-wrote and published the pamphlet ‘The Communist Manifesto’ and wrote the materialist philosophical text ‘Das Kapital’. EPA-EFE/RONALD WITTEK
Πηγή: https://www.apopseis.com

Πληροφορίες για το συντάκτη

Gorga News

Προσθήκη σχολίου

Κάνετε κλικ για να εισάγετε το σχόλιο σας

Ξεχώρισαν